Oprocentowanie kosztów kredytu jako naruszenie obowiązków informacyjnych – droga do sankcji kredytu darmowego po wyroku TSUE C-744/24

Wyrok TSUE C-744/24 – istotny punkt odniesienia dla całego rynku

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie P.W. przeciwko Bankowi Pekao S.A. (C-744/24) – Bank Polska Kasa Opieki S.A. działający pod marką Bank Pekao S.A. – stanowi istotny punkt odniesienia dla oceny dopuszczalności stosowania nietransparentnych mechanizmów ekonomicznych w umowach kredytu konsumenckiego. Pełna treść orzeczenia dostępna jest w bazie curia.europa.eu.

To nie jest orzeczenie o jednej technicznej kwestii. To orzeczenie, które porządkuje fundamentalną zasadę: oprocentowanie ma odnosić się do tego, co konsument realnie pożyczył – nie do tego, co bank dopisał do umowy jako swój koszt.

Co dokładnie przesądził Trybunał

Trybunał jednoznacznie przesądził, że:

„Stopa oprocentowania kredytu odnosi się wyłącznie do wypłaconej kwoty kredytu” – tj. do środków faktycznie udostępnionych konsumentowi (zob. komunikat prasowy TSUE nr 63/26 do wyroku C-744/24).

Niedopuszczalne jest natomiast obejmowanie nią kosztów kredytu, w tym w szczególności:

• składek ubezpieczeniowych,
• prowizji bankowych,
• innych świadczeń, które nie stanowią kapitału oddanego do dyspozycji kredytobiorcy.

Innymi słowy: jeżeli bank wypłaca konsumentowi 50 000 zł, ale do umowy „dokleja” 8 000 zł skredytowanej składki ubezpieczeniowej i nalicza odsetki od łącznej kwoty 58 000 zł – działa wbrew zasadzie, którą TSUE wywiódł z dyrektywy 2008/48/WE.

Dlaczego to jest naruszenie obowiązków informacyjnych, a nie tylko „wadliwa cena”

Z perspektywy prawnej szczególnego znaczenia nabiera kwalifikacja tej praktyki jako naruszenia obowiązków informacyjnych kredytodawcy. I to jest sedno wyroku C-744/24, które ginie w wielu komentarzach prasowych.

W analizowanej sprawie konsument nie uzyskiwał rzetelnej informacji co do rzeczywistej podstawy naliczania odsetek. A skoro nie wiedział, od jakiej kwoty bank liczy odsetki – nie był w stanie prawidłowo ocenić:

• całkowitego kosztu kredytu,
• ekonomicznych konsekwencji zawieranej umowy,
• realnej opłacalności oferty w porównaniu z ofertami konkurencyjnymi.

To nie jest abstrakcyjna kwestia teoretyczna. To dokładnie ten obszar, który dyrektywa 2008/48/WE oddaje pod ochronę – w art. 10 ust. 2, w obowiązkach przedumownych z art. 5, w sposobie obliczania RRSO z załącznika I.

Mechanizm zniekształcenia – jak praktyka rozsadza dyrektywę 2008/48

Mechanizm polegający na oprocentowaniu kosztów kredytu prowadzi do zniekształcenia informacji w dwóch kluczowych miejscach:

W konsekwencji dochodzi do naruszenia jednego z podstawowych założeń dyrektywy 2008/48/WE – zapewnienia konsumentowi przejrzystej i porównywalnej informacji o produkcie finansowym. A bez porównywalności nie ma realnego rynku kredytu konsumenckiego w skali Unii.

Naturalny instrument w polskim prawie – sankcja kredytu darmowego

W świetle powyższego zasadnicze znaczenie ma określenie właściwej reakcji prawnej na tego rodzaju naruszenie. W realiach polskiego porządku prawnego naturalnym instrumentem pozostaje sankcja kredytu darmowego przewidziana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Wadliwe określenie podstawy naliczania odsetek – poprzez objęcie nią kosztów kredytu – należy kwalifikować jako odnoszące się do kluczowych elementów informacji przekazywanej konsumentowi przy zawarciu umowy. Tego rodzaju uchybienie:

• nie może być traktowane jako marginalne,
• wpływa bezpośrednio na decyzję konsumenta o zawarciu umowy,
• zniekształca zakres jego zobowiązania,
• uniemożliwia rzetelne porównanie ofert dostępnych na rynku.

To nie jest formalne uchybienie redakcyjne. To naruszenie godzące w istotę obowiązku informacyjnego z art. 30 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE.

Istotne zastrzeżenie: TSUE w wyroku C-744/24 nie orzekł wprost o sankcji kredytu darmowego – ta jest instytucją prawa krajowego (art. 45 u.k.k.). Wykładnia Trybunału otwiera jednak drogę do kwalifikacji tej praktyki jako istotnego naruszenia obowiązków informacyjnych z art. 30 u.k.k., co w konsekwencji umożliwia zastosowanie sankcji z art. 45 u.k.k. Ostateczna ocena należy zawsze do sądu krajowego w realiach konkretnej sprawy.

Skuteczność prawa unijnego – po co taka surowa sankcja

Z tego względu zastosowanie sankcji kredytu darmowego należy postrzegać jako mechanizm zapewniający skuteczność prawa unijnego i zapobiegający utrwalaniu nieprawidłowych praktyk rynkowych.

Dyrektywa 2008/48/WE w art. 23 wymaga od państw członkowskich, by sankcje za naruszenie obowiązków informacyjnych były:

1. 1skuteczne – realnie zniechęcały do naruszeń,
2. 2proporcjonalne – odpowiadały wadze naruszenia,
3. 3odstraszające – modyfikowały przyszłe zachowania kredytodawców.

Sankcja kredytu darmowego z art. 45 u.k.k. jest dokładnie odpowiedzią polskiego ustawodawcy na ten wymóg. Jeżeli polskie sądy odmówiłyby jej stosowania w sytuacjach takich jak ta z C-744/24, podważyłyby skuteczność prawa unijnego – a do tego, w świetle zasady efektywności (effet utile), nie mają uprawnienia.

Rola sądów krajowych – egzekwowanie zamiast tolerowania

W całej układance istotna jest rola sądów krajowych. To one – nie TSUE, nie ustawodawca – w codziennej praktyce decydują, czy sankcyjne przepisy ustawy o kredycie konsumenckim są realnie egzekwowane.

Ich zadaniem jest:

• konsekwentne stosowanie art. 45 u.k.k. tam, gdzie umowa narusza obowiązki informacyjne,
• karanie kredytodawców za nieuczciwe praktyki rynkowe,
• niedopuszczanie do sytuacji, w której ekonomicznie korzystne dla banku jest naruszanie obowiązków informacyjnych (bo „w najgorszym razie” sąd zasądzi mu połowę odsetek),
• wykładnia przepisów krajowych w duchu prokonsumenckim, zgodnym z celem dyrektywy 2008/48/WE.

Trzeba jednak uczciwie powiedzieć: linia orzecznicza polskich sądów dopiero się kształtuje. Wyrok TSUE C-744/24 jest świeży, a kolejne pytania prejudycjalne – m.in. te zadane niedawno przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia (zob. nasz artykuł o pytaniach z Krakowa) – mogą tę linię dodatkowo doprecyzować.

Co to oznacza dla konsumenta z umową kredytową

Jeżeli zawarłeś umowę kredytu konsumenckiego (gotówkowego, ratalnego, konsolidacyjnego) po wejściu w życie ustawy o kredycie konsumenckim, tj. od 18 grudnia 2011 r. do końca 2025 r., w wielu umowach z tego okresu występuje mechanizm zakwestionowany w wyroku C-744/24. Warto sprawdzić, czy dotyczy on także Twojej umowy:

Czego wyrok TSUE C-744/24 NIE oznacza

Dla rzetelności obrazu warto wyraźnie zaznaczyć granice tego rozstrzygnięcia:

• Nie oznacza automatycznego unieważnienia umów – każdą sprawę ocenia indywidualnie sąd krajowy.
• Nie zakazuje bankom kredytowania prowizji ani ubezpieczeń – zakazuje natomiast naliczania od nich odsetek kapitałowych w sposób nietransparentny.
• Nie tworzy automatycznej sankcji – SKD wymaga stwierdzenia naruszenia obowiązków informacyjnych w realiach konkretnej umowy.
• Nie ma skutku erga omnes – nie unieważnia z mocy prawa wszystkich istniejących umów; każdy konsument musi dochodzić swoich praw indywidualnie.

To jednak nie osłabia znaczenia wyroku – wzmacnia jedynie wagę indywidualnej analizy prawnej każdej umowy.

Wnioski – kluczowe pytanie po wyroku C-744/24

Po wyroku TSUE C-744/24 zasadnicze pytanie w sprawach o sankcję kredytu darmowego nie brzmi już:

„Czy w umowie znajduje się wadliwa klauzula?”

Brzmi raczej:

„Czy konsument został prawidłowo poinformowany o kosztach kredytu zgodnie z dyrektywą 2008/48 i art. 30 u.k.k.?”

Jeżeli – po indywidualnej analizie – odpowiedź jest negatywna, konsekwencja jest wprost przewidziana w ustawie: sankcja kredytu darmowego z art. 45 u.k.k. To nie jest opcja, którą sąd może swobodnie pomijać. To mechanizm wymuszony zarówno przez polski ustawodawcę, jak i przez prawo Unii Europejskiej.

Pozostaje pytanie, czy polskie sądy konsekwentnie skorzystają z tego narzędzia. Po wyroku C-744/24 i pytaniach prejudycjalnych z Krakowa mają do tego coraz mocniejszą podstawę prawną.

---

Artykuł powstał w oparciu o wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (P.W. przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki S.A.), dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. oraz ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Ocena konkretnej umowy wymaga konsultacji z adwokatem – bezpłatnie pod adresem pln@adwokatjsosnowski.pl.