Odsetki od kosztów kredytu a sankcja kredytu darmowego – analiza wyroku TSUE C-744/24

Wyrok TSUE C-744/24 czytany za wąsko

Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (P.W. przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki S.A.) zaczyna być komentowany. I mam wrażenie, że w wielu publikacjach – trochę za wąsko.

Trybunał powiedział jasno: nie można naliczać odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu. Ale znaczenie tego rozstrzygnięcia nie sprowadza się do „zakazu jednego mechanizmu”. Problem jest głębszy i dotyczy tego, jak banki informują konsumenta o kredycie.

TSUE analizował tę kwestię w oparciu o dyrektywę 2008/48/WE i wprost odniósł się do art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – czyli przepisu określającego zakres obowiązków informacyjnych w umowie kredytu konsumenckiego.

To oznacza, że ocena praktyki naliczania odsetek od kosztów kredytu została osadzona właśnie w kontekście tego, czy konsument otrzymuje rzetelną, jasną i kompletną informację o swoim zobowiązaniu.

Po co w ogóle istnieją obowiązki informacyjne z dyrektywy 2008/48

Dyrektywa 2008/48/WE opiera się na bardzo prostym założeniu: konsument ma dostać przejrzyste i porównywalne dane o tym, ile naprawdę pożycza i ile odda.

Dlatego tak ważne są podstawowe parametry umowy:

• całkowita kwota kredytu,
• stopa oprocentowania,
• RRSO (rzeczywista roczna stopa oprocentowania),
• całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta.

To nie są informacje techniczne. To są cztery filary porównywalności ofert kredytowych w całej Unii Europejskiej. Bez nich rynek kredytu konsumenckiego przestaje być rynkiem – staje się loterią.

Tyle że przy naliczaniu odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu ten system przestaje działać. I to nie w jednym punkcie, ale w każdym z czterech.

Filar 1: całkowita kwota kredytu – konsument nie wie, ile pożyczył

Zaczyna się od całkowitej kwoty kredytu. Zgodnie z art. 5 pkt 1 lit. l dyrektywy (i art. 5 pkt 7 polskiej u.k.k.) jest to suma środków faktycznie udostępnionych konsumentowi. Bez kosztów. Bez prowizji. Bez ubezpieczeń.

W praktyce w umowach pojawiają się jednak pojęcia „zbliżone” – „kwota kredytu”, „kapitał kredytu”, „kwota udzielonego finansowania” – które obejmują nie tylko środki faktycznie wypłacone, ale również skredytowane koszty.

Efekt? Konsument nie wie, ile tak naprawdę pożyczył.

Filar 2: oprocentowanie – informacja, która nie informuje

Ustawa wymaga nie tylko wskazania stopy oprocentowania, ale również wyjaśnienia, od jakiej kwoty jest ono liczone (art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. w zw. z art. 10 ust. 2 lit. f dyrektywy).

I tu pojawia się problem bez dobrego rozwiązania dla banku:

Przykłady sformułowań – co przechodzi, a co nie przechodzi testu jasności

Poniższe zestawienie ma charakter wyłącznie poglądowy – ostatecznej oceny dokonuje sąd, biorąc pod uwagę całą umowę, regulamin, harmonogram i tabelę opłat:

Większość umów z lat 2012–2025 zawiera warianty 2–4 z powyższej tabeli, co otwiera szerokie pole do indywidualnych roszczeń konsumentów po wyroku TSUE C-744/24.

Filar 3: RRSO – „jedna liczba”, która ma porównywać oferty

RRSO to ma być jedna liczba, dzięki której konsument porówna oferty różnych banków. Tak chce dyrektywa 2008/48 i tak mówi art. 5 pkt 12 u.k.k.

Tyle że jeśli koszt kredytu jest zawyżony – bo zawiera odsetki naliczane od kwot, które w świetle TSUE C-744/24 w ogóle nie powinny być oprocentowane – to już na wejściu mamy błędne dane wejściowe i nieprawidłowy wynik.

Do tego dochodzi praktyczny, techniczny problem matematyczny:

• Skredytowane koszty (prowizja, ubezpieczenie) powinny być ujęte jako pierwszy przepływ po stronie kosztów konsumenta – w dniu wypłaty kredytu, jako wydatek.
• W wielu umowach są one „rozpuszczone” w ratach, jako element kapitału do spłaty.
• W efekcie wzór z załącznika nr 4 do u.k.k. daje wynik formalnie prawidłowy, ale ekonomicznie fikcyjny.

Matematyka „się zgadza”, ale z rzeczywistością już niekoniecznie. A funkcja porównawcza RRSO – czyli to, do czego ten wskaźnik został w ogóle wymyślony – znika. TSUE w wyroku C-744/24 wprost wiąże wadliwe ujęcie kosztów kredytu z potencjalnym naruszeniem obowiązków informacyjnych dotyczących RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty – to nie jest już akademicka uwaga matematyczna, lecz argument prawny w sprawach o SKD.

Filar 4: całkowita kwota do zapłaty – ostatni element układanki

Na końcu mamy całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta. Zgodnie z definicją: suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu.

Skoro koszt kredytu jest zawyżony o odsetki naliczone od kwot, które nie powinny być oprocentowane, to całkowita kwota do zapłaty również jest zawyżona. Konsument widzi liczbę, która nie odpowiada rzeczywistemu, zgodnemu z prawem zobowiązaniu.

W efekcie konsument może nie otrzymać spójnej odpowiedzi na podstawowe pytanie: ile ten kredyt naprawdę kosztuje.

To nie jest zakaz kredytowania kosztów – TSUE wskazuje alternatywę dla banków

Warto wyraźnie podkreślić, czego wyrok TSUE C-744/24 nie mówi:

• Nie zakazuje bankom kredytowania prowizji ani ubezpieczeń.
• Nie zakazuje stosowania pozaodsetkowych kosztów kredytu jako takich.
• Nie wprowadza automatyzmu „odsetki od kosztów = SKD”.

Trybunał (i komunikat prasowy do wyroku) wprost wskazuje, że bank ma wybór modelu cenowego. Może:

1. 1Sfinansować koszty kredytu poprzez wyższe oprocentowanie liczone od kwoty netto (środków faktycznie wypłaconych konsumentowi), albo
2. 2Pobrać prowizję z góry, albo
3. 3Skredytować koszty – ale bez naliczania od nich odsetek kapitałowych.

Wynik ekonomiczny może być w wielu przypadkach zbliżony. Sednem sporu nie jest więc sama struktura ceny, lecz transparentność i zgodność z definicjami z dyrektywy 2008/48. To istotny niuans, który ginie w skrótowych komentarzach prasowych.

Stanowisko sektora bankowego – czego trzeba być świadomym

Dla pełnego obrazu sporu trzeba znać też kontrargumenty banków (formułowane m.in. w stanowiskach Związku Banków Polskich i w pismach procesowych po wyroku):

• „Naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów nie stanowi naruszenia obowiązków informacyjnych” – jeżeli umowa jasno wskazywała podstawę naliczania odsetek, konsument miał pełną informację i obowiązek z art. 30 u.k.k. został spełniony.
• Wyrok TSUE C-744/24 dotyczy konkretnej umowy i nie tworzy automatycznej przesłanki SKD dla całego rynku – każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
• Sankcja kredytu darmowego jest sankcją surową – nawet po stwierdzeniu naruszenia sąd powinien oceniać proporcjonalność. TSUE w wyroku C-744/24 nie wypowiedział się wprost o SKD (sama sankcja jest instytucją prawa krajowego z art. 45 u.k.k.), ale motyw 60 wyroku bywa dziś przywoływany przez banki w dyskusji o proporcjonalności – analizujemy go w osobnym artykule.
• Brak skutku erga omnes – ZBP podkreśla, że wyrok TSUE C-744/24 nie ma skutku erga omnes i nie prowadzi do automatycznego unieważniania umów kredytu konsumenckiego; każda sprawa wymaga indywidualnego postępowania sądowego.

Te argumenty nie przekreślają znaczenia wyroku – ale pokazują, że spór nie jest jednostronny i że ostateczna ocena zawsze należy do sądu krajowego rozpoznającego konkretną sprawę.

Jak po wyroku TSUE C-744/24 zmienia się pytanie o SKD

I tu wchodzi do gry sankcja kredytu darmowego (art. 45 u.k.k.). To mechanizm, który ma dyscyplinować kredytodawcę: jeżeli nie przekazuje rzetelnej informacji – w określonych warunkach traci prawo do wynagrodzenia za kredyt (odsetek i pozaodsetkowych kosztów).

Dlatego po wyroku TSUE C-744/24 sąd, badając sprawę, coraz częściej będzie pytał nie tyle:

„Czy w umowie jest wadliwy zapis o naliczaniu odsetek od kosztów?”

ile raczej:

„Czy konsument został prawidłowo poinformowany o kosztach kredytu zgodnie z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 i art. 30 u.k.k.?”

Jeżeli – po indywidualnej analizie umowy – odpowiedź sądu brzmi „nie”, może to otwierać drogę do sankcji kredytu darmowego. Nie jest to jednak skutek automatyczny – warunkiem jest stwierdzenie naruszenia obowiązków informacyjnych przez sąd w danym postępowaniu. W praktyce wyrok znacząco wzmacnia jednak pozycję konsumentów w tych sporach, w których umowa nie spełniała standardu jasności i rzetelności informacji o rzeczywistym koszcie kredytu – a takich umów jest na polskim rynku zdecydowana większość.

Konsekwencje praktyczne – dlaczego to jest sprawa dla adwokata

Każdy z tych czterech „testów” opiera się na ocenie konkretnego brzmienia konkretnej umowy, harmonogramu spłat, regulaminu i tabeli opłat. To nie jest praca dla skanera tekstu.

To jest praca dla prawnika, który:

• przeanalizuje, jak bank zdefiniował „kwotę kredytu” i co realnie wypłacił,
• przeliczy RRSO przy prawidłowym ujęciu skredytowanych kosztów,
• oceni, czy informacja o podstawie oprocentowania jest zgodna z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48,
• zestawi wnioski z najnowszą linią orzeczniczą po wyroku TSUE C-744/24 i pytaniach prejudycjalnych SR Kraków-Śródmieście (zob. nasz artykuł o pytaniach z Krakowa).

Trzeba też uczciwie powiedzieć: linia orzecznicza polskich sądów dopiero się kształtuje. Część sądów już dziś interpretuje wyrok C-744/24 prokonsumencko, inne czekają na rozstrzygnięcie pytań z Krakowa i kolejnych pytań prejudycjalnych. To dodatkowy argument za tym, by sprawy SKD prowadzić z udziałem prawnika znającego najnowsze orzecznictwo – generyczne wzory pism mogą okazać się nieskuteczne.

Wnioski – nowa perspektywa po C-744/24

Wyrok TSUE C-744/24 zmienia sposób, w jaki należy patrzeć na sprawy o sankcję kredytu darmowego:

1. 1Przesunięcie akcentu z „wadliwego zapisu” na „rzetelność informacji”. Sądy badają nie tylko, czy jakaś klauzula jest wadliwa, ale czy zestaw informacji o kwocie kredytu, oprocentowaniu, RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty pozwala konsumentowi zrozumieć rzeczywisty koszt zobowiązania.
2. 2Możliwy łańcuch przyczynowy (do oceny w konkretnej sprawie): oprocentowanie kosztów kredytu → potencjalnie zawyżona kwota kredytu, błędne RRSO i całkowita kwota do zapłaty → możliwe naruszenie obowiązków informacyjnych → otwarcie drogi do sankcji kredytu darmowego.
3. 3Skuteczność i proporcjonalność sankcji: SKD ma być – zgodnie z art. 23 dyrektywy 2008/48 – skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca. To, w jakim zakresie znajdzie zastosowanie w konkretnej sprawie, zawsze ocenia sąd krajowy.

Wyrok C-744/24 to więcej niż wyrok o jednej praktyce banku – to wyraźny sygnał dla rynku: transparentność nie jest kosztem, lecz obowiązkiem, a jego brak ma w polskim prawie konkretną cenę. To, czy w konkretnej sprawie cena ta przyjmie postać sankcji kredytu darmowego, zawsze rozstrzyga indywidualna ocena umowy przez sąd – i właśnie dlatego warto skonsultować swoją umowę z adwokatem.

---

Artykuł powstał w oparciu o wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (P.W. przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki S.A.), dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE oraz ustawę z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Indywidualna ocena umowy wymaga konsultacji z adwokatem – bezpłatnie pod adresem pln@adwokatjsosnowski.pl.